Opeens Had Ik Het ... over treinen en ander openbaar vervoer, sinds 2003


Forumoverzicht  • Verhalen, reportages en meer  • Reisverhalen en (Foto-)Reportages
   
Registreren
 
 
 

Opeens Had Ik Het ... over treinen en ander openbaar vervoer, sinds 2003

RailAway met Roberta: Bels lijntje

Bijzondere bijdragen over het openbaar vervoer in Nederland of in het buitenland

Plaats een reactie

Bericht RailAway met Roberta: Bels lijntje door Roberta » ma 05 sep 2016 22:12

RailAway met Roberta: Bels lijntje

Afbeelding

Een grappig fotootje, van een plastic speelgoedpoppetje op een muurtje in een totaal verwaarloosd perceel. Onze kleine conductrice staat op een muurtje dat dwars over de grens staat van Nederland en België. Het dichtstbijzijnde station in Nederland staat in Tilburg op ongeveer 23 km afstand, aan Belgische zijde is dat Turnhout op ongeveer 10 km afstand. Het muurtje is het enige wat nog fier overeind staat, tenminste zolang het nog duurt; van wat ooit een groot en prachtig station was. Nauwelijks voor te stellen als je hier staat, want op dit trotse muurtje na zie je niet anders dan verwilderd groen, een fietspad en verderop enige woningen aan de Grensweg. Dit zijn de schamele resten van station Baarle Nassau Grens.

Afbeelding

Laat me je terug brengen naar het jaar 1906. Dit is hetzelfde perron als waar mijn kleine conductrice op stond. Een voornaam gezelschap van deftige heren staat op het perron, met op de achtergrond slechts het middengedeelte van een prachtig station. Maar welke spoorlijn lag hier ooit, en waarom? In 1855 opent de Grand Central Belge een spoorlijn tussen Turnhout en Herentals, in 1863 wordt de lijn doorgetrokken naar Aarschot. Tot slot wordt vanuit Turnhout in 1864 Tilburg bereikt. Het laatste stuk werd echter geopend op 1 oktober 1867. De Grand Central Belge mikte op verkeer tussen Amsterdam en Parijs, maar ook om de pas opkomende industrie in Tilburg van Belgische kolen te voorzien. De mijnen in België zaten dichterbij dan van Limburg in het verre zuiden. Uitermate vreemd als je bedenkt dat je vanuit Amsterdam via Moerdijk en Roosendaal of Breda zo naar Antwerpen kan rijden, en van daaruit naar Parijs. Je hoeft tegenwoordig in Amsterdam CS maar een willekeurige TGV uit te kiezen die je zo naar Parijs brengt. Maar in 1860 lag dat zo eenvoudig niet. De technische middelen waren beperkt, en men had ernstige twijfels of het wel mogelijk was om een brug te bouwen over het Hollandsch Diep. Je kon wel via de Moerdijk naar Antwerpen, maar bij Moerdijk bracht een veerboot je naar de overkant, alwaar de Société Anonyme des Chemins de Fer d'Anvers à Rotterdam (mooi hè, maar kort AR) je naar Antwerpen bracht. Een omslachtige verbinding met overstappen. Ook tegenwoordig wordt je daar niet vrolijk van. Dus zo vreemd was de keuze van de Grand Central Belge niet.

Afbeelding

In 1898 worden de Staatsspoorwegen (SS) eigenaar van het Nederlandse deel van de spoorlijn. De SS breidt in 1900 de spoorlijn uit met een zijlijn naar Goirle, maar die is hoofdzakelijk voor de industrie bedoeld. Voor het grensverkeer bouwt de SS bij de Nederlands-Belgische grens een groot station, met douanefaciliteiten, opslagloodsen, goederenstation, draaischijf met locomotievenloods en werkplaats, seinhuis en onderkomens voor het personeel aan Nederlandse en Belgische zijde. Spontaan ontstaat hier dan ook een kleine gemeenschap.

Afbeelding

Draaischijf met locomotievenloods en werkplaats,

Afbeelding

goederenloods,

Afbeelding

opslagloods voor de douane en

Afbeelding

Seinhuis C.

Mijn kleine conductrice verbleekt nu bijna in zo’n enorm complex. De zaken gaan aardig goed. Passagiersvervoer blijft wat achter met drie retourritten per dag, maar zowel de industrie in Turnhout als in Tilburg zorgt voor een goede omzet. Maar veel plezier heeft de SS er al snel niet meer aan. In 1872 wordt de Moerdijkbrug geopend, en hoewel in eerste instantie slechts enkelsporig is het al een flinke concurrent voor de verbinding via Baarle Nassau. In 1914 breekt de 1ste Wereldoorlog uit. Nederland blijft neutraal, maar de spoorlijn naar België gaat wel “op slot”. Het lokale vervoer over de lijn blijft in het arme Brabant achter, en ook na 1918 komt er niet veel verbetering in. Het busvervoer komt hier langzaam op, en in 1934 besluit de SS personendiensten op de spoorlijn te sluiten. Na 1918 gaat het met het goederenvervoer nog redelijk, maar na de beurscrash in 1929 stort dat flink in. De spoorlijn raakt steeds verder in verval. In 1940 bezetten de Duitsers Nederland, die in 1942 de zijlijn naar Goirle opbreken. Voor de “Siegeszug nach Osten” zijn de rails hard nodig, en het lijntje naar Goirle wordt amper nog gebruikt. In 1945 verandert het station Baarle Nassau Grens in een kerkhof voor locomotieven die overal in Nederland zijn opgeblazen of kapot geschoten.

Afbeelding

Maar goed, bij de wederopbouw zijn weer veel spullen nodig, en daar profiteren de inmiddels NS geworden spoorwegen ook van. De rommel in Baarle Nassau Grens wordt opgeruimd. Wat bruikbaar is wordt gerepareerd, de rest is voer voor Hoogovens in IJmuiden. En dat schroot komt daar niet vanzelf. Het station is inmiddels flink veranderd. Omdat het passagiersgedeelte al jaren niet meer gebruikt wordt, zijn inmiddels de perronkappen en het middengedeelte gesloopt. Dus het stuk waar ons deftig gezelschap in 1906 stond bestaat dan al niet meer. Aan beide einden resten nog alleen de dienstgebouwen die de douane administratie afhandelen. Nee, het Schengen akkoord was nog verre toekomstmuziek, alhoewel de opkomst van de Benelux het werk wel eenvoudiger maakte. In 1958 wordt er een omleiding rondom Tilburg gemaakt. De groeiende stad heeft last van de spoorlijn, die nu met een boog via Tilburg West naar de A58 loopt, om daar net voorbij op de bestaande lijn aan te sluiten. Maar het opkomende autoverkeer legt een bom onder het goederenverkeer per spoor en op 1 juni 1973 staakt de NS definitief het vervoer tussen Tilburg West en Baarle Nassau Grens.

Afbeelding

Maar dat is nog niet het einde… In 1973 nam de directeur van de V.V.V. in Tilburg het initiatief om de Stichting Stoomtreinmaatschappij Tilburg-Turnhout (kort SSTT) op te richten. Nadat de NS toestemming gaf om de spoorlijn te gebruiken, ging op 22 juni 1974 personentreinen rijden tussen Tilburg West, via de nieuwe verbindingsbaan, naar Schaluinen. Dat viel een beetje tegen, want men mikte op vervoer naar Turnhout, waar een groot pretpark is. De Belgische spoorwegen wilde echter niets van die “stoomgekken” uit Tilburg weten, en plaatste een stootblok op de grens bij station Baarle Nassau Grens, en voor de zekerheid nog een flinke hoop zand achter. Niet alleen de SSTT was daar niet blij mee, ook de NS was verbolgen over deze actie. Men hield er nog rekening mee om de lijn, indien nodig, weer in gebruik te nemen. Bovendien verbood de Belgische spoorwegen personenvervoer op haar gedeelte van het spoor, en zodoende kon de SSTT maar tot Schaluinen rijden. Over spoorvervoer door de enclave’s had de NMBS weinig te zeggen, daar had de NS verantwoording over. Men startte de exploitatie met de NS 3737 uit het spoorwegmuseum, aangevuld met Blokkendozen en oude rijtuigen van de Bentheimer Eisenbahn. De NS 3737 was wat duur in onderhoud, maar in plaats daarvan kocht de SSTT een tenderlocomotief van de steenkolenmijn Laura. Deze deed van 1976 tot 1983 dienst.

Afbeelding

Maar het zat de SSTT niet mee. In 1978 kreeg zij een meningsverschil met de NS. Die bepaalde dat de museumstichting nu zelf voor het onderhoud van de spoorlijn moest opdraaien. De SSTT had daar echter geen spullen voor, noch het kapitaal om daar een aannemer voor in dienst te nemen. Als langste museumspoorlijn van Nederland had zij toch al veel kosten aan water en kolen. Maar dat was niet het enige leed, een van de VSM overgenomen locomotief van Krupp bleek ernstige kuren te hebben, nadat deze locomotief ondeskundig was verplaatst van Apeldoorn naar Tilburg. Ook dit keer lag de NS dwars, en was niet bereid om de werkplaats in Tilburg beschikbaar te stellen om de locomotief op te knappen. De SSTT werd wel door de NS aansprakelijk gesteld voor schade aan de spoorlijn die ontstond door de slecht lopende locomotief. Voor de rest bleef België verboden gebied voor de SSTT. In februari 1984 neemt de SSTT het trieste besluit om faillissement aan te vragen. Korte tijd daarop wordt dat door de rechtbank in Breda verleend. De Engelse tenderlocomotieven gaan naar de SSN en ZLSM. De locomotief van Krupp eindigt als monument op het parkeerterrein van het Autotron, dat kort daarna ook failliet gaat. De Blokkendozen gaan naar de VSM, helaas worden de rijtuigen van de Bentheimer Eisenbahn gesloopt.

Afbeelding

Tsja, en zo kom je dan op dit trieste plaatje. De laatste locomotief van de SSTT, nummer 2, staat op station Baarle Nassau Grens. De “meester” vraagt per telefoon aan Post T in Tilburg toestemming om terug te rijden naar Tilburg West. Met dit telefoontje veranderd de één na laatste treinrit over de spoorlijn Tilburg – Baarle Nassau Grens in de laatste rit. Daarna heeft er nooit meer een trein over het spoor gereden, want voor het opbreken van de spoorlijn is geen trein gebruikt. Kort hierop zijn beide gebouwen van het station gesloopt. De locomotief staat nu weg te roesten op het parkeerterrein van het Autotron. Vegetatie verwilderd verder naarmate niemand meer om de spoorlijn geeft. En zo staat in 2016 een eenzame speelgoed conductrice op het randje van het perron. Het enige dat nog over is. Als eerbetoon aan de SSTT heb ik het vlaggetje gemaakt dat ze in haar handen houdt.

Afbeelding

En toen werd het stil… Wat is er vandaag de dag nog over? In 1987 kreeg natuurvereniging de Wielewaal de spoorlijn in beheer. Bijna de complete oude lijn is geasfalteerd en als fietspad ingericht. Misschien moet je maar geluiden van een stoomlocomotief downloaden op je iPod als je over de spoorlijn fietst. Diverse wachterswoningen staan er nog, en in Alphen NB, Baarle Nassau Dorp en Weelde vind je nog resten van stationsgebouwen. Sommige compleet, andere niet helemaal meer. Baarle Nassau Grens is compleet verdwenen, maar aan de Grensweg staat nog het imposante verblijfsgebouw voor Belgisch spoorwegpersoneel.

Afbeelding

Recentelijk is tijdens snoeiwerkzaamheden de put van de draaischijf terug gevonden. Wie zou nog weten dat hier in 1956 nog in de bittere kou een locomotief van de NS gekeerd werd? De machine kwam wel uit depot Nijmegen! Dat de draaischijf na het verdwijnen van de stoomtractie gesloopt is wist men wel, maar blijkbaar had men geen zin om de put te verwijderen. Ik heb het helaas tijdens mijn bezoek op 5 september 2016 niet kunnen vinden, omdat ik nog steeds niet beschik over een sporenplan in mijn verzameling. En dan is het lastig zoeken tussen de struiken.

Afbeelding

Ik heb nog één klein lichtpuntje te melden. De opslagloods van de douane is er nog, en was op 5 september 2016 net één week open. Sla net voor de Belgische grens rechtsaf de Grensweg in en rij tot het einde. Aan het einde sla je rechtsaf, dan zie je als het goed is de losweg met daarop een gezellig terras. Maar ook binnen is het de moeite waard om te gaan zitten. De koffie is bruin, zoals wij Hollanders zeggen, het gebak is van Belgische Bourgondische topkwaliteit. En als je daar lekker aan de koffie zit, mijmer dan even over ver vervlogen tijden, dat je hier op de trein naar Parijs kon stappen. Als dat ooit nog waar wordt… maar voor die tijd zal iemand mij wel wakker maken uit mijn droom.

Afbeelding

Afbeelding

Afbeelding


:::::::::: Colofon ::::::::::

Van het nieuwe cafeetje in de oude douaneloods heb ik nog geen correct adres, of een website. Het is net één week open. Maar hou op je navigatie Grensweg 14 aan in Baarle Nassau. Sla aan het einde rechtsaf, en dan moet je het al zien. Men is vanaf 10:00 uur open.

Ondergetekende zou je heel erg blij kunnen maken met een foto van de SSTT 2 in actie. Ik heb er slechte één foto van.

De kleine conductrice is van Igráček, ten tijde van de koude oorlog werd dit in Tsjecho-Slowakije geproduceerd. Men dacht dat dit kopieën waren van Playmobil, maar de fabriek heeft kunnen aantonen dat het een volkomen eigen productie is. Het is zelfs enige weken ouder dan Playmobil, maar men heeft bijna twee jaar om een spuitgietmachine moeten soebatten. Daardoor kwam het pas 1,5 jaar na Playmobil in productie. De fabriek bestaat nog steeds, maar verkoopt internationaal onder de merknaam Pokeeto. Zover ik weet, niet in Nederland verkrijgbaar.

Avatar gebruiker
Roberta
Berichten: 1590
Geregistreerd: ma 16 nov 2009 21:01
Woonplaats: Zeist
Heeft Bedankt: 7 keer
Ontvangen Bedankjes: 19 keer
Bericht Re: RailAway met Roberta: Bels lijntje door Roberta » di 06 sep 2016 10:29

Een kaartje, om alles even iets duidelijker te maken:

Afbeelding

Rode route: De route die de Grand Central Belge in gedachten had om vanuit Parijs, via Brussel, Herentals, Turnhout, Tilburg, Den Bosch, Utrecht naar Amsterdam te rijden. Je vermijdt hiermee het Hollandsch Diep bij Moerdijk. Daar was wel een verbinding, maar je moest van een veerboot gebruik maken.

Blauwe route: De route die ontstond na opening van de Moerdijkbrug in 1876. Er is nog geen Schiphollijn of HSL, dus de route gaat via Haarlem, Leiden en Den Haag. De route is iets korter, maar je neemt wel Antwerpen mee!

Groene route: De huidige route via de Schiphollijn en HSL. Bijna direct naar het zuiden.

Avatar gebruiker
Roberta
Berichten: 1590
Geregistreerd: ma 16 nov 2009 21:01
Woonplaats: Zeist
Heeft Bedankt: 7 keer
Ontvangen Bedankjes: 19 keer
Bericht Re: RailAway met Roberta: Bels lijntje door en-es » di 06 sep 2016 21:44

Leuke reportage, Roberta!

en-es
Berichten: 2949
Geregistreerd: zo 09 apr 2006 13:17
Woonplaats: Baarn
Heeft Bedankt: 1 keer
Ontvangen Bedankjes: 2 keer
Bericht Re: RailAway met Roberta: Bels lijntje door Roberta » wo 07 sep 2016 13:46

Ik kreeg gisteren van de eigenaar het officiële adres door van het nieuwe koffiehuisje in de voormalige douane opslagloods:

Spoorhuis
Grensweg 30
5111 EC Baarle Nassau

Let op: het Spoorhuis is zo nieuw dat het adres misschien nog niet in de navigatie staat, neem dan Grensweg 14 en sla rechtsaf. Je rijdt er dan recht op af.

Avatar gebruiker
Roberta
Berichten: 1590
Geregistreerd: ma 16 nov 2009 21:01
Woonplaats: Zeist
Heeft Bedankt: 7 keer
Ontvangen Bedankjes: 19 keer
Bericht Re: RailAway met Roberta: Bels lijntje door LOF » wo 07 sep 2016 15:14

Fraaie reportage!

LOF
Berichten: 864
Geregistreerd: za 04 apr 2015 17:40
Heeft Bedankt: 4 keer
Ontvangen Bedankjes: 2 keer
 

Plaats een reactie

Keer terug naar Reisverhalen en (Foto-)Reportages

Wie is er online

Gebruikers op dit forum: Geen geregistreerde gebruikers. en 1 gast


cron